بهداشت حرفه ای و ایمنی صنعتی

بررسی تاثیر مداخله ارگونومیکی بر اختلالات اسکلتی - عضلانی دندان پزشکان

صارمی مهناز*,لحمی محمدعلی,فقیه زاده سقراط

* دانشگاه تربیت مدرس

هدف: بررسی تاثیر مداخله ارگونومیکی بر اختلالات اسکلتی - عضلانی دندان پزشکان است. ارگونومی علم مهندسی فاکتورهای انسانی است که هدفش تطبیق دادن شغل با شاغل است و بالطبع راهکارهایی که بر این اصول مبتنی هستند، مداخلات ارگونومیکی نامیده  می شوند. جهت ثبت سابقه ابتلا به اختلالات مزبور ار پرسشنامه استاندارد نوردیک و به منظور ارزیابی پوسچرهای (وضعیت قرار گیری اعضای بدن هنگام انجام کار) کاری از تکنیک مشاهده ای ارزیابی سریع همه بدن (Rapid Entire Body Assessment: REBA) که با به کارگیری آن می توان وضعیت اعضای بدن را هنگام انجام کار، تجزیه و تحلیل و موقعیت ارگونومیکی شکل مورد نظر را ارزیابی کرد استفاده گردید.
مواد و روشها: این مطالعه مداخله ای بوده و با پرسشنامه نوردیک و روش REBA قبل و بعد از مداخله تکمیل گردیده است.
یافته ها و نتیجه گیری: بیش از 90 درصد دندان پزشکان، در سال گذشته، حداقل در یک عضو بدن احساس ناراحتی داشته اند. بیش ترین شکایات، مربوط به درد ناحیه گردن و شانه می شد که به ترتیب 83 و 62 درصد افراد را در معرض خطر قرار داده بود. 10 تا 15 درصد افراد به علت عوارض مزبور در سال گذشته مجبور به غیبت از محل کار شده بودند. نتایج حاصل از تکنیک REBA نشان داد 94 درصد دندان پزشکان در بالای محدوده میانگین خطر قرار دارند؛ به طوری که 60 درصد افراد نیازمند اقدام ارگونومیکی قطعی و 34 درصد نیازمند اقدام ارگونومیکی ضروری تشخیص داده شدند. نتایج حاصل، اهمیت اجرای اقدامات مداخله ای موثر را در بخش دندان پزشکی تایید کرد. به منظور اصلاح شرایط موجود، اصول ارگونومی انسان - محور آموزش داده شد. این اصول که از آن به عنوان «منطق عملکرد» نیز تعبیر می شود. شرایطی را برای اپراتور دندان پزشکی فراهم می کند تا بدون این که مجبور به سازگاری با شرایط کار یا بیمار باشد، به طور منطقی و از طریق استدلال، طبیعی ترین روش را برای اجرای فعالیت های دندان پزشکی استنتاج کند. طبق این اصول، دندان پزشک به راحتی می تواند پوسچرهای کاری، بیمار، محل وسایل، لامپ و ... را طوری تنظیم کند که علاوه بر حفظ سلامتی خود بهترین بازده کاری را داشته باشد. پس از اجرای مداخله، کاهش معناداری در امتیازات و سطح خطر به دست آمده از REBA مشاهده شد (P<0.05)؛ همچنین در احساس ناراحتی های اسکلتی - عضلانی گردن، شانه و قسمت بالایی پشت کاهش معناداری به وجود آمد (P<0.05)؛ اما در ناراحتی سایر اندام های بدن تغییر محسوسی مشاهده نشد (P>0.05).

کلید واژه: اختلالات اسکلتی عضلانی دندان پزشکان، پرسشنامه استاندارد نوردیک، ارزیابی سریع تمام بدن، REBA، مداخله، ارگونومی انسان - محور، منطق عملکرد، پوسچر

 دانشور شهریور 1385; 13(64):55-62.