آئين نامه بهداشتی

 

وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی

معاونت بهداشت

مرکز سلامت محیط و کار

 

آئين نامه بهداشتی

حمل دستي بار

 

 

 

سال 1390

 

 

به نام خداوند بخشنده مهربان

هدف:

هدف از تدوین این آیین نامه محافظت از نيروي انساني و منابع مادي کشور، پيشگيري و کاهش آسیب های شغلی و ارتقاء سطح بهره وری در کليه کارگاههائي می باشد که حمل دستی بار و فرايندهاي مرتبط با آن انجام مي گيرد.

دامنه شمول:

این آیین نامه در کلیه کارگاههای مشمول ماده 85 قانون کار که نیروی شاغل به نوعی با حمل دستی بار سرو کار دارد لازم الاجراست.

فصل اول: تعاریف

حمل دستی بار:

انتقال و جابجائی بار توسط دست یا دیگر بخش های بدن که همراه با بالا بردن، پایین آوردن، کشیدن، هل دادن، نگه داشتن، چرخاندن بار و یا ترکیبی از موارد فوق می باشد.

ارگونومی:

علم اصلاح و بهینه سازی محیط، مشاغل و تجهیزات به گونه ای که متناسب با محدودیت ها و قابلیت های انسان باشد.

بار متعارف :

باری است که با توجه به شکل، اندازه، ابعاد، نوع، وزن و درجه حرارت آن، قابل حمل بوسیله کارگری است که دارای شرایط جسمانی مناسب باشد.

بار سنگین:

باری است که وزن آن از حدود مجاز توصیه شده در این آیین نامه و حدود تعریف شده در ضمائم بیشتر باشد.

ایستگاه کار:

فضایی است که کارگر در آن فضا به کمک تجهیزات و وسایل کار به فعالیت مربوط به خود مشغول است

فیزیولوژی کار:

شاخه ای از علم ارگونومی است که در آن قابلیت و توانمندی افراد در انجام فعالیت های جسمانی سنجیده میشود.

بارهای بد دست:

بارهایی هستند که :

الف) مچ دست برای نگهداشتن آن باید تا 90 درجه خم شود

ب) لبه های تیز و برنده دارند

ج)در ظروفی که به دست خوب جفت نمی شوند و دارای دسته مناسب نیستند واقع شده اند

د)در کیسه های نرم که از وسط خم می شوند قرار دارند.

فصل دوم: مقررات

ماده 1- حمل دستي بار بصورت انفرادی در موارد ذیل ممنوع است:

الف ) براي نوع كاري كه انجام مي گيرد وزن بار سنگين باشد.

ب ) در جايي بسيار بلند يا كوتاه (خارج ازحدود بین ران پا و شانه) قرار گرفته باشد.

ج ) بسيار بزرگ، حجیم و يا داراي شكلي بوده كه امکان دسترسی به آن مشكل باشد و یا جلوی دید شخص را بگیرد.

د ) مرطوب، لغزنده و يا داراي لبه هاي تيز بوده بطوريكه گرفتن آن مشكل باشد .

هـ ) بي ثبات بوده و يا مركز ثقل آن بدليل حركت محتويات آن تغيير نمايد ( براي مثال بشكه نيمه پر يا ملات سيمان داخل فرغون ).

و ) با حركات يا وضعيت بدني خطرناك ( نظير چرخيدن، خم شدن طولاني يا كشيده شدن بدن )همراه باشد

ماده 2– حمل دستی بار در صورت وجود شرایط نامناسب جوی، محیطی و کارگاهی که احتمال بروز بیماریهای ناشی از کار میرود ممنوع است.

تبصره: چنانچه شرایط انجام کار محدودیت هایی را به همراه داشته باشد (برای مثال کار در محیط های باز و غیر قابل کنترل یا گرم و مرطوب)که نتوان شرایط محیط کار را در محدوده های مجازی که وزارت بهداشت اعلام نموده، نگهداری نمود تمهیدات دیگری از جمله تغییر الگوی کار، کاهش وزن بار، تعیین زمانهای استراحت لازم و تغذیه مناسب توسط کارفرما پیش بینی و اعمال شود.

ماده 3- کارگرانی که در فرایند شغلی خود بطور پیوسته یا ناپیوسته حمل دستی بار را انجام می دهند بایستی از سلامت جسمی، روحی و روانی برخوردار بوده و از نظر شرایطی نظیر قد و وزن و جنسیت متناسب با وظیفه محوله باشند.

تبصره: بکارگیری کارگران مذکور منوط به انجام معاینات بدو و حین استخدام بویژه معاینات مربوط به آسیب های اسکلتی عضلانی مطابق قوانین کار و تامین اجتماعی می باشد.

ماده 4– حمل دستی بار در صورتی مجاز است که امکان استفاده از وسایل یا تجهیزات مکانیکی مناسب و یا اصلاح شرایط کارگاهی نظیر چیدمان دستگاهها و تجهیزات و ایستگاههای کاری مقدور نباشد.

ماده 5– كارفرمايان مکلفند چگونگی وضعیت حمل دستي باردر کارگاه را ارزیابی و خطرات مربوطه را شناسائی نموده و با استفاده از راهكارهاي صحيح و عملي مانند بهبود ایستگاه کار، انجام بسته بندی مناسب، چرخش کار و پیش بینی زمان استراحت نسبت به تقلیل تنش های کاری ناشی از حمل دستی بار اقدام نماید.

ماده 6– کارفرما مکلف است وسایل حفاظت فردی متناسب با حمل دستی بار را برای کارگران فراهم نماید.

ماده 7– کارگران موظفند به کلیه دستورالعمل ها و توصیه های بهداشتی و ایمنی در زمینه حمل دستی بار که از طرف کارفرما و مراجع ذیصلاح ارائه میگردد عمل نموده و از وسایل حفاظت فردی که توسط کافرما بدین منظور تهیه شده استفاده نمایند.

ماده 8 – كارفرما مکلف است ضمن تعلیم روشهای صحیح و مناسب حمل دستی بار، کارگران خود را از خطرات احتمالی آگاه نموده و نظارت های لازم را دراین زمینه ها اعمال نماید.

ماده 9- کارفرما مکلف است دستگیره های متناسب با نوع بار برای گرفتن بسته ها و بارهای بددست را پیش بینی نماید.

ماده10- در فعالیت بلند کردن بار میزان مجاز بار برای کارگران مرد با گروه سنی 50-19 سال باید مطابق روش محاسباتی مندرج در ضمیمه شماره 1 عمل شود.

تبصره 1- میزان مجاز بلند کردن بار برای کارگران نوجوان و مرد بالای 50 سال 75 درصد مقدار بدست آمده از روش فوق می باشد.

تبصره 2- میزان مجاز بلند کردن بار برای کارگران زن با گروه سنی 50-19 سال هفتاد درصد مقدار بدست آمده از روش فوق می باشد.

تبصره 3 – میزان مجاز بلند کردن بار برای کارگران نوجوان و زن بالای 50 سال 45 درصد مقدار بدست آمده از روش فوق می باشد.

ماده 11- نیروهای وارده به منظور کشیدن و هل دادن بار در حالت افقی و عمودی نباید از مقادیر مندرج در جداول 1 و 2 ضمیمه تجاوز نماید.

ماده 12- حداکثر وزن بار جهت بلند کردن بار در کارهای نشسته برای مردان و زنان نباید به ترتیب از 5 و 3 کیلوگرم بیشتر باشد.

ماده 13- حمل و جابجایی بار برای زنان در طول مدت بارداری و همچنین ده هفته پس از زایمان ممنوع می باشد.

ماده 14 – کارفرمایان مکلف اند کیسه های آرد، برنج، گندم، شکر، کودهای شیميایی، سیمان و نظایر آن که در مراحل تولید داخلی تا مصرف نیاز به حمل دستی دارند را در کیسه های با وزن حداکثر 20 کیلوگرم بسته بندی و عرضه نمایند.

ماده 16– مسیولیت نظارت بر حسن اجرای مقررات مندرج در این آیین نامه بعهده بازرسان بهداشت حرفه ای وزارت بهداشت می باشد.

 

فصل سوم: جرایم و مجازات ها

ماده17- مسئوليت رعايت مقررات اين آئين نامه بر عهده کارفرماي کارگاه بوده و در صورت وقوع هر گونه بیماری ناشی از کار به دليل عدم توجه به الــزامات قانوني مطابق مواد 175 و 176 قانون کار عمل شده و کارفرما مکلف به جبران خسارت وارده به زيان ديــدگان مي باشد و کارگران نیز موظف به رعایت دستورالعمل ها و توصیه های آموزشی در زمینه حمل دستی بار می باشند.

این آیین نامه مشتمل بر 3 فصل و 17 ماده و 5 تبصره به اسـتـناد مواد 85 ، 91 قــانون کار جمهوري اسلامي ايـــــران در تاريخ 2/11/89 به تصویب وزير بهداشت درمان و آموزش پزشکی رسیده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ضمائم

ضمیمه 1

جدول 1 حدود مجاز توصیه شده در خصوص نيروی كشيدن و هل دادن بار در راستاي افقي
شرايط	نيروهايي كه نبايد از آن تجاوز نمود (برحسب کیلوگرم)	مثال هايي از نوع كار
الف : وضعيت ايستاده 1- تمام بدن در كار دخالت دارد	23 کیلوگرم نیرو	حمل بار با فرغون
2- عضلات اصلي دست و شانه است ها كاملاً كشيده شده اند	11کیلوگرم نیرو	خم شدن بر روي يك مانع براي حركت دادن يك شئي يا هل دادن يك شئي در ارتفاع بالاتر از شانه
ب : زانو زدن	19 کیلو گرم نیرو	برداشتن يا جابجا نمودن يك قطعه از دستگاه هنگام تعمير و نگهداري . جابجا نمودن اشيا در محيط هاي كاري سر بسته نظير تونل ها يا كانال هاي بزرگ
ج : در حالت نشسته	13 کیلوگرم نیرو	كاركردن با يك اهرم عمودي نظير دستگيره هاي كنترل در ماشين آلات سنگين. برداشتن و گذاشتن سيني ها و يا محصول بر روي نوار نقاله

 

 

 

 

 

 

 

 

ضمیمه 2

جدول 2 حدود مجاز توصيه شده در خصوص نيروی كشيدن و هل دادن بار در راستاي عمودي
شرايط	محدوده بالايي نيرو (برحسب کیلوگرم)	مثال هايي از نوع كار
55 کیلوگرم نیرو	كاركردن با سيستم كنترل ، گرفتن قلاب نظير دستگيره ايمني يا كنترل دستي
20 کیلو گرم نیرو	بكار انداختن يك جرثقيل زنجيري ، گيره هاي برقي، سطح گيره قطري كمتر از 5 سانتيمتر داشته باشد.
كشيدن به سمت پائين تا ارتفاع شانه	32کیلوگرم نیرو	بكار انداختن كنترل ، گرفتن قلاب
كشيدن به سمت بالا cm25(in10) بالاي سطح زمين ارتفاع آرنج ، ارتفاع شانه	32کیلوگرم نیرو 15 کیلو گرم نیرو 5/7کیلوگرم نیرو	بلند كردن يك شيي با يك دست بلند كردن در يا درپوش
فشار دادن به سمت پائين تا ارتفاع آرنج	29 کیلو گرم نیرو	بسته بندي كردن ، باربندي ، مهر و موم كردن بسته ها
فشار دادن به سمت بالا تا ارتفاع شانه	20 کیلو گرم نیرو	بلند كردن يك گوشه يا انتهاي شيئي نظير يك لوله يا تير آهن، بلندكردن يك شيئي تا قسمت بالاي قفسه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ضمیمه 3:نحوه محاسبه آنالیز بلند کردن دستی بار

تعیین حدود مجاز جهت بلند کردن دستی بار به کمک نرم افزار :

WorkSafeBC Lift-Lower Calculatorامکان پذیر می باشد .

لازم به ذکر است که این نرم افزار بصورت رایگان از طریق اینترنت قابل بهره برداری می باشد.

در دستورالعمل زیر مراحل انجام محاسبه دستی جهت تعیین اینکه آیا بار بلند شده در حد مجاز است یا خیر بیان شده:

وزن بار مورد نظر را یادداشت کنید(بر حسب کیلوگرم)

وزن بار بر حسب کیلوگرم:

با توجه به موقعیت دست فرد در زمان شروع بلند کردن (پایین آوردن ) بار یکی از اعداد موجود در مستطیل های شکل زیر را انتخاب کنید.

 

 

با توجه به تعداد دفعات بلند کردن بار در هر دقیقه و نیز مدت زمانیکه در طول روز صرف بلند کردن بار میشود(بر حسب ساعت) عدد مورد نظر را از جدول زیر انتخاب کنید.

نکته: برای بلند کردن بار به میزان کمتر از یکبار در 5 دقیقه مقدار این عدد را 1 در نظر بگیرید.

 

 

 

چند ساعت در روز
کمتر یا مساوی 1 ساعت	2-1 ساعت	بیشتر یا مساوی 2 ساعت
یک بار بلند کردن بار بین 2 تا 5 دقیقه	1	0.95	0.85
یک بار بلند کردن بار در هر دقیقه	0.95	0.9	0.75
2 تا 3 بار بلند کردن بار در هر دقیقه	0.9	0.85	0.65
4 تا 5 بار بلند کردن بار در هر دقیقه	0.85	0.7	0.45
6 تا 7 بار بلند کردن بار در هر دقیقه	0.75	0.5	0.25
8 تا 9 بار بلند کردن بار در هر دقیقه	0.6	0.35	0.15
بیش از 10 بار بلند کردن بار در هر دقیقه	0.3	0.2	0.0

اگر فرد بیش از 45 درجه چرخش داشته باشد عدد 0.85 را انتخاب و در غیر اینصورت عدد 1 را انتخاب نمایید.

اعداد انتخاب شده در مراحل 2 تا 4 را در فرمول زیر جایگذاری نمایید.

حد مجاز بلند کردن بار(بر حسب کیلوگرم) = عدد مرحله 2* عدد مرحله 3* عدد مرحله 4

آیا وزن بار بلند شده در مرحله 1 کمتر از میزان حد مجاز بلند کردن مرحله 5 است؟

اگر جواب بلی است ، خطری وجود ندارد

اگر جواب خیر است ، خطر وجود دارد.

نکته : اگر شغلی مستلزم بلند کردن بارهایی با وزن های مختلف باشد مراحل 1 تا 5 بالا را مطابق نکات ذیل انجام دهید:

در مرحله 1 بیشترین وزن باری که توسط فرد بلند میشود را قرار می دهیم

در مرحله 2 عمل بلند کردن بار را در بدترین وضعیت بدنی در نظر میگیریم

در مرحله سوم متداول ترین روش انجام بلند کردن بار که معمولا اجرا میشود را در نظر گرفته و از فرکانس و مدت زمان که برای تمام مراحل بلند کردن ( بار ) در یک روز کاری استفاده میشود بکار برید.